zobacz powiększenie


Mirosława HANUSIEWICZ-LAVALLEE – „Pół dusze mojej i głowy korona”. Idea żony-przyjaciela w literaturze staropolskiej


Cena brutto: 7,00 PLN

Artykuł przedstawia różnorodne inkarnacje idei „żony-przyjaciela” we wczesnonowożytnej literaturze polskiej. Humanizm renesansowy, w nawiązaniu do etyki arystotelesowsko-cycerońskiej, stworzył wyrafinowaną filozofię, charakterystyczne rytuały i retorykę przyjaźni, które wszakże odnoszone były wyłącznie do przyjacielskich relacji między mężczyznami. Także w Polsce szesnastego i siedemnastego wieku widoczne jest oddziaływanie tego rodzaju humanistycznej obyczajowości i związanych z nimi form literackich. Znamienny tradycjonalizm kultury polskiej i trwałość dziedzictwa średniowiecznego wpłynęły jednak na modyfikację tego paradygmatu; wywodząca się od św. Augustyna, a rozwinięta i umocniona przez średniowieczną teologię idea małżeństwa jako związku opartego na przyjaźni interferuje w polskiej kulturze wczesnonowożytnej z koncepcjami humanistycznymi. Kobieta-małżonka zyskuje miano przyjaciela (charakterystyczne jest użycie męskiej formy rzeczownika, podkreślające jej godność), partnera i współpracownika, o którym – w nawiązaniu do retoryki humanistycznej – mówi się „drugi ja”. Taki obraz żony - służącej mężowi radą, równej mu, oddanej, pracowitej, roztropnej, będącej nie tylko przyjacielem, ale wprost przyjacielem najlepszym – kształtuje przede wszystkim polska literatura ziemiańska od czasów Mikołaja Reja po pisarzy późnego baroku. Retoryka humanistyczna splata się z topiką biblijną, zaczerpniętą zwłaszcza z Księgi Rodzaju i z Księgi Przysłów; małżonkowie to już nie tylko dwie dusze w jednym ciele, ale i jedna dusza w dwóch, podkreśla się pełnię i doskonałość przyjaźni osiąganej w we wzajemnej relacji małżeńskiej. W tych kontekstach cichną nierzadkie przecież w literaturze dawnej tony mizoginiczne i choć pamięta się o wrodzonej kobietom „krewkości” (czyli poddaniu ciału i naturze), to małżeństwo zdaje się kompensować te ułomności i czynić kobietę zdolną do zjednoczenia się z mężczyzną w doskonałej przyjaźni, która nie tylko nie ustępuje przyjaźniom męskim, ale nawet je przewyższa.

Słowa kluczowe: przyjaźń, małżeństwo, humanizm, polska literatura renesansu i baroku, retoryka, Biblia, kobieta, mizoginizm

Kontakt:
Katedra Historii Literatury Staropolskiej, Instytut Filologii Polskiej,
Wydział Humanistyczny, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin
E-mail: mirhan@kul.lublin.pl
Telefon: +48 81 4454314
http://www.kul.pl/prof-dr-hab-miroslawa-hanusiewicz-lavallee,art_36720.html



Pliki do pobrania:

» Hanusiewicz.fragment.pdf


  1. ISSN 0860-8024
  2. "Ethos" jest czasopismem punktowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego: 12 pkt.
  3. W roku 2015 kwartalnik „Ethos” został włączony do bazy danych EBSCO, a w roku 2016 do bazy CEEOL.
  4. Index Copernicus Value 2015: 69,59
  5. Abstrakty artykułów naukowych publikowanych w „Ethosie”, począwszy od tomu 22(2009) nr1-2(85-86) „Koniec misji uniwersytetu?”, indeksowane są w bibliograficznej bazie danych The Philosopher’s Index.
  6. Z dniem 13.01.2015 r. kwartalnik "Ethos" został wpisany na listę ERIH PLUS
  7. Prefix DOI 10.12887