zobacz powiększenie


DOI 10.12887/30-2017-2-118-07



Agnieszka MIKOŁAJCZUK – Między słowami a przeżyciami. O rozumieniu wstydu we współczesnym języku polskim


Cena brutto: 7,00 PLN za szt.

Celem artykułu jest przedstawienie wyników badań semantycznych (o nachyleniu zarówno kognitywnym, jak i strukturalistycznym) nad tym, jak użytkownicy współczesnej polszczyzny nazywają i rozumieją przeżycia należące do ogólnej kategorii wstydu. W centrum analiz znalazły się słowa „wstyd” i „wstydzić się” oraz ich synonimy. Podstawy materiałowe badań stanowiły wybrane współczesne słowniki ogólne języka polskiego oraz Narodowy Korpus Języka Polskiego (wzbogacony o wybrane teksty publikowane w Internecie i prasie, zwłaszcza po roku 2010, zawierające badane słowa).

Artykuł koncentruje się na odpowiedzi na pytania o zakres i strukturę leksykalno-semantycznego pola pojęcia „wstydu” we współczesnej polszczyźnie oraz o elementy sytuacji emocjonalnych uwzględniane w mówieniu (i myśleniu) o przeżyciach z kategorii wstydu.

Z przeprowadzonych analiz wynika, że pole pojęcia „wstyd” we współczesnej polszczyźnie jest organizowane wokół dwóch parametrów semantycznych: „braku pewności siebie” oraz „braku lub obniżenia poczucia własnej wartości”. Tym, co je łączy, są znaczenia centralnych słów w polu: rzeczownika / czasownika niewłaściwego / wykrzyknika „wstyd” oraz czasownika refleksywnego „wstydzić się”. Poszczególne parametry są równocześnie łącznikami prowadzącymi do dwóch ogólnych kategorii przeżyć: pierwszy do „strachu / lęku”, drugi zaś do „smutku / żalu”.

Artykuł przedstawia także bogatą listę elementów sytuacji przeżyć z kategorii wstydu, organizujących konceptualizację tej kategorii utrwaloną w polszczyźnie. Mieszczą się tutaj: podmiot przeżyć i ich sprawca, sędzia i publiczność, obiekt porównania, typowe przyczyny, system wartości i wartościowanie, charakterystyka czasowa, siła przeżyć, typowe objawy i zachowania ekspresywne oraz kontekst emocjonalny. Łącznie składają się one (wraz ze swymi charakterystykami) na bogatą wiedzę wpisaną w ogólne pojęcie wstydu we współczesnej polszczyźnie, aktualizowaną w różnorodnych tekstach.

Słowa kluczowe: semantyka, nazwy uczuć, konceptualizacja przeżyć samoświadomościowych, wstyd, nieśmiałość, shame, embarrassment, shyness

Kontakt: Instytut Polonistyki Stosowanej, Wydział Polonistyki, Uniwersytet Warszawski,
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28,
00-325 Warszawa

E-mail: amikolajczuk@tlen.pl
Tel. 22 5520374
http://www.ips.polon.uw.edu.pl/bio.php?id=14



  1. ISSN 0860-8024
  2. "Ethos" jest czasopismem punktowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego: 12 pkt.
  3. W roku 2015 kwartalnik „Ethos” został włączony do bazy danych EBSCO, a w roku 2016 do bazy CEEOL.
  4. Index Copernicus Value 2015: 69,59
  5. Abstrakty artykułów naukowych publikowanych w „Ethosie”, począwszy od tomu 22(2009) nr1-2(85-86) „Koniec misji uniwersytetu?”, indeksowane są w bibliograficznej bazie danych The Philosopher’s Index.
  6. Z dniem 13.01.2015 r. kwartalnik "Ethos" został wpisany na listę ERIH PLUS
  7. Prefix DOI 10.12887