zobacz powiększenie


DOI 10.12887/28-2015-2-110-14



Adam ORGANISTY – „Furia della figura” jako metafora „żywego płomienia miłości” w barokowej rzeźbie śląskiej


Cena brutto: 7,00 PLN za szt.

Tekst przypomina śląskie rzeźby barokowe w Kamieńcu Ząbkowickim (niem. Kamenz), w Henrykowie (Heinrichau) i w Ziębicach (Münsterberg). Pomimo różnic warsztatowych dzieła łączy zbliżony ładunek dramatyczny. W literaturze niemieckojęzycznej tłumaczono ich odrębność poprzez uwypuklenie szczególnej sytuacji kulturowej Śląska, podkreślając wpływ „ducha marzycielstwa” (Schwärmergeist), religijnego nastroju, noszącego w sobie elementy „bożego szaleństwa”. Krytykując tezy napiętnowane przedwojennymi paradygmatami, historycy sztuki rzeźby te zaliczają obecnie do „nurtu ekspresyjnego”. Określenie ich jako „ekspresyjnych” nie pozwala jednak nadal na odczytanie zastosowanych w nich układów formalnych jako nośników określonych znaczeń.

Figury henrykowskiego papieża czy św. Eustachego w Kamieńcu Ząbkowickim, ukazane w spiralnym skręcie ciała, odwołują się do „neomanierystycznych zasad kompozycji” (neomanieristische Kompositionsprinzipien), obecnych w sztuce przełomu XVII i XVIII stulecia. Wyobrażono w nich „formę najbardziej ruchliwą ze wszystkich” – formę trzepoczącego się płomienia (furia della figura). Żywy płomień miłości, opisywany przez św. Jana od Krzyża czy św. Teresę od Jezusa, przenika również „szkołę niebiańskiej filozofii” św. Bernarda z Clairvaux. Możliwe, że źródłem dla ekspresyjnych rzeźb śląskich była nie tylko Ekstaza św. Teresy z Avilà dłuta G.L. Berniniego, ale stanowiły je przede wszystkim teksty świętej karmelitanki. Dla jednego z najważniejszych teoretyków sztuki manieryzmu, G. P. Lomazza, „forma ognistego płomienia” (forma della fiamma del foco) była bowiem najlepszym sposobem wyobrażenia «porywczości postaci» (furia della figura), zakomponowanej „w formie serpentynowej piramidy [piramidale, serpentinata]”.

Słowa kluczowe: barokowa rzeźba śląska, nurt ekspresyjny, Thomas Weissfeldt, „duch marzycielstwa” (Schwärmergeist), figura serpentinata, furia della figura, mistyka, cystersi, karmelici, żywy płomień miłości

Kontakt: Wydział Malarstwa, Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki,
pl. Matejki 13, 31-157 Kraków
E-mail: ethos@kul.lublin.pl



Pliki do pobrania:

» 110_Organisty.pdf


  1. ISSN 0860-8024
  2. "Ethos" jest czasopismem punktowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego: 12 pkt.
  3. W roku 2015 kwartalnik „Ethos” został włączony do bazy danych EBSCO, a w roku 2016 do bazy CEEOL.
  4. Index Copernicus Value 2015: 69,59
  5. Abstrakty artykułów naukowych publikowanych w „Ethosie”, począwszy od tomu 22(2009) nr1-2(85-86) „Koniec misji uniwersytetu?”, indeksowane są w bibliograficznej bazie danych The Philosopher’s Index.
  6. Z dniem 13.01.2015 r. kwartalnik "Ethos" został wpisany na listę ERIH PLUS
  7. Prefix DOI 10.12887