zobacz powiększenie


DOI 10.12887/29-2016-3-115-14



Kazimierz KRAJEWSKI – Od sądu powinnościowego do „primum ethicum et primum anthropologicum convertuntur”. O dwóch sensach autonomii etyki według Tadeusza Stycznia SDS


Cena brutto: 7,00 PLN za szt.

Tematem artykułu jest problem rozumienia autonomii etyki przez Tadeusza Stycznia. Źródła autonomii etyki upatrywał on w doświadczeniu (bezpośrednim poznaniu) moralnej powinności działania. Dzięki temu etyka jest jego zdaniem – w aspekcie ujęcia swego przedmiotu – metodologicznie niezależna od innych dyscyplin i w tym sensie autonomiczna. Sam charakter autonomiczności etyki jest w konsekwencji pochodną koncepcji moralnego doświadczenia. Drugim obok stosunku do doświadczenia wyznacznikiem autonomiczności etyki jest jej relacja do antropologii. W myśli Stycznia pojawiają się dwie koncepcje doświadczenia moralnego: „dygnitatywna” (pochodząca z wcześniejszego okresu jego naukowej twórczości), nabudowana na bezpośrednim doświadczeniu powinności afirmacji godności osoby, oraz „werytatywna” (pochodząca z ostatniego okresu tej twórczości), która ujmuje przeżycie asercji aktu poznania spełnianego przez podmiot, umożliwiające dopiero ujęcie godności osoby. Stosownie do tych dwóch koncepcji doświadczenia moralnego, pojawiają się u Stycznia – jak się wydaje – dwie koncepcje rozumienia autonomii etyki.

W okresie przyjmowania przez Stycznia doświadczenia „dygnitatywnego” problem autonomii etyki wiązał on z wyróżnieniem trzech wymiarów sądu etycznego: wymiaru powinnościowego, słusznościowego i egzystencjalnego. Każdy z tych trzech wymiarów sądu domaga się innego rodzaju uzasadnienia. Sądy o powinności moralnej są uprawomocnione doświadczalnie, natomiast sądy słusznościowe są uzasadniane w oparciu o jakąś wiedzę antropologiczną. Dlatego, o ile etyka jest autonomiczna w punkcie wyjścia, o tyle w aspekcie słusznościowym jest zależna od antropologii i tym samym traci swoją autonomię. W aspekcie egzystencjalnym sąd etyczny domaga się natomiast uzasadnienia metafizycznego. Uzasadnienie to nie narusza jednak autonomii etyki.

W przypadku „werytatywnej” koncepcji doświadczenia moralnego problem autonomii etyki zostaje postawiony nie tyle na płaszczyźnie sądu etycznego, ile wprost na gruncie aktu doświadczenia czy przeżycia prawdy przez podmiot poznający. W ujęciu tym pierwotność powinności (normatywności prawdy) sprawia, że etyka jest epistemologicznie i metodologicznie autonomiczna. Przeżycie normatywnej mocy prawdy, czyli punkt wyjścia etyki jest jednak zarazem punktem wyjścia antropologii, ponieważ w przeżyciu tym dokonuje się odkrycie i konstytucja siebie jako moralnego podmiotu. Styczeń ujmuje to w postaci łacińskiej formuły: „Primum anthropologicum et primum ethicum convertuntur”. W koncepcji doświadczenia „werytatywnego” autonomia etyki polega na „zamienności” punktu wyjścia etyki i punktu wyjścia antropologii.

Słowa kluczowe: autonomia etyki, Tadeusz Styczeń, powinność moralna, doświadczenie moralne, sąd etyczny, sąd o powinności, sąd słusznościowy, normatywna moc prawdy, autokonstytucja podmiotu moralnego

Kontakt: Instytut Jana Pawła II, Wydział Filozofii,
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II,
Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin

E-mail: kkrajewski@kul.lublin.pl
Tel. 81 4452317



Pliki do pobrania:

» 115Krajewski.pdf


  1. ISSN 0860-8024
  2. "Ethos" jest czasopismem punktowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego: 12 pkt.
  3. W roku 2015 kwartalnik „Ethos” został włączony do bazy danych EBSCO, a w roku 2016 do bazy CEEOL.
  4. Index Copernicus Value 2015: 69,59
  5. Abstrakty artykułów naukowych publikowanych w „Ethosie”, począwszy od tomu 22(2009) nr1-2(85-86) „Koniec misji uniwersytetu?”, indeksowane są w bibliograficznej bazie danych The Philosopher’s Index.
  6. Z dniem 13.01.2015 r. kwartalnik "Ethos" został wpisany na listę ERIH PLUS
  7. Prefix DOI 10.12887