zobacz powiększenie


Maciej TROJAN, Agnieszka KACZMARCZYK, Justyna SZYMAŃSKA – Jak czytać zwierzęcy umysł? Wybrane zagadnienia psychologii porównawczej jako przykład badań nad funkcjami umysłu i intencjonalnością zachowania zwierząt


Cena brutto: 7,00 PLN

Współczesne badania nad umysłem innych gatunków wiążą się z wieloma różnymi zagadnieniami, w tym między innymi z komunikacją społeczną, kompetencjami językowymi i numerycznymi, wytwarzaniem i używaniem narzędzi, teorią umysłu, mentalnymi podróżami w czasie oraz świadomością. W tekście przedstawione zostały współczesne kierunki badań nad trzema ostatnimi z wymienionych funkcji umysłu  – każda z nich jest nabywana przez człowieka we wczesnej ontogenezie, a jednocześnie istnieje między nimi określony związek.

Teoria umysłu jest terminem na oznaczenie pewnej specyficznej zdolności poznawczej. Osobnik posiada teorię umysłu, gdy przypisuje sobie i innym stany umysłowe.

W zestawieniu z ludzkim horyzont podróży w czasie u zwierząt jest nieporównywalnie węższy. Wydaje się jednak, że zwierzęta mają jakąś osobistą – epizodycznopodobną – formę pamięci przeszłości i ją wykorzystują. Dysponują także zdolnością antycypacji i ograniczonym w czasie planowaniem zachowania na bazie pamięci prospektywnej. Świadomość to stan lub zdolność do bycia przytomnym lub zdawania sobie z czegoś sprawy, natomiast w swojej najbardziej złożonej postaci – rozpoznanie przez podmiot swoich własnych działań i uczuć, czyli zdawanie sobie sprawy z własnych myśli, spostrzeżeń i innych zdarzeń zachodzących w umyśle. W oparciu o tak rozumiane działanie świadomości można przyjąć istnienie przynajmniej dwóch jej rodzajów. Możemy mówić o świadomości percepcyjnej wszędzie tam, gdzie zachodzi świadoma percepcja, choć treściami świadomości może być przetwarzanie informacji w celu antycypacji lub przypominania sobie zdarzeń z przeszłości. Zwierzę posiadające zdolność świadomości percepcyjnej nie tylko reaguje na bodźce, ale wybiera intencjonalnie właściwą reakcję w oparciu o aktywne przetwarzanie informacji. Drugi rodzaj świadomości: świadomość świadomości skoncentrowana na sobie, pozwalająca myśleć o myśleniu, emocjach, spostrzeganiu, zwan jest świadomością introspekcyjną. To właśnie ten rodzaj świadomości, pozwalający na posiadanie mentalnej reprezentacji siebie oraz innych, ma bezpośredni związek z mentalnymi podróżami w czasie oraz z teorią umysłu, a według niektórych badaczy stanowi wręcz niezbędny ich komponent. Obecnie uważa się, że wiele gatunków zwierząt, w tym wszystkie ssaki i ptaki a także inne stworzenia, na przykład ośmiornice, posługują się świadomością.

Słowa kluczowe: psychologia porównawcza, teoria umysłu, mentalne podróże w czasie, świadomość

Kontakt:
Zakład Psychologii Zwierząt, Wydział Psychologii,
Uniwersytet Warszawski,
ul. Stawki 5/7, p. 13,
00-183, Warszawa
Telefon: +48 22 5549800

E-mail: maciej@psych.uw.edu.pl

http://psychologia.pl/zpz/concrete/index.php/pracownicy/dr-maciej-trojan/

http://etologia.pl/



Pliki do pobrania:

» 102.Trojan.content.pdf


  1. ISSN 0860-8024
  2. „Ethos” jest czasopismem punktowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego: 12 pkt.
  3. Kwartalnik „Ethos” indeksowany jest przez następujące bazy: EBSCO, CEEOL, Index Copernicus (ICV 2015: 69,59), Philosopher’s Index, ERIH Plus.
  4. Prefix DOI 10.12887